بیماری ازدیاد آهن آفریقایی (African iron overload)

توصیف بیماری:

ازدیاد آهن آفریقایی (African iron overload) اختلالی است که باعث جذب بیش از اندازه آهن از رژیم غذایی می شود. آهن اضافی در بافت ها و اندام های بدن، به خصوص کبد، مغز استخوان و طحال ذخیره می شود. امکان افزایش دفع آهن در انسان وجود ندارد، با این حال مقداری آهن، هنگام خونریزی و از بین رفتن طبیعی سلول های روده (enterocytes) در پایان عمرشان، از دست می رود. مقدار آهن بدن در درجه اول از طریق میزان آهن جذب شده از رژیم غذایی، تنظیم می شوند.
رژیم غذایی سرشار از آهن باعث ایجاد این اختلال می شود. مصرف یک نوع آبجو سنتی آفریقایی (traditional African beer) به طور ویژه ای با ایجاد این بیماری مرتبط است. در تهیه و نگهداری این نوع آبجو، از بشکه های فلزی استفاده می شود که باعث حل شدن مقداری آهن در این نوشیدنی می گردد. بر اساس شواهد پیشنهاد می شود استعداد ژنتیکی در جذب بیش از اندازه آهن نیز، احتمالا در بروز این بیماری موثر است.

کم خونی-آنمی (راست)-خون طبیعی (چپ)

در این اختلال معمولا، آهن اضافی ابتدا در سلول های ایمنی مشخصی به نام سلول های رتیکولواندوتلیال (reticuloendothelial cells) انباشته می شوند. سلول های رتیکولواندوتلیال شامل ماکروفاژ های (macrophage)  موجود در مغز استخوان و طحال، و سلول های کوپفر (Kupffer cells) می شوند. سلول های کوپفر، ماکروفاژ های تخصص یافته ای در کبد هستند و از بدن در مقابل مهاجمان خارجی مانند ویروس ها و باکتری ها محافظت می کنند.در مراحل بعدی بیماری، آهن در سلول های کبد (هپاتوسیت-hepatocytes) نیز تجمع پیدا می کند. الگوی این اختلال با الگوی مشاهده شده در اختلال دیگری که در اثر ازدیاد آهن ایجاد می شود و هموکروماتوز ارثی (hereditary hemochromatosis) نام دارد،  متفاوت است. در هموکروماتوز ارثی، آهن اضافی ابتدا در سلول های کبد تجمع پیدا می کند.

در نهایت افزایش مقدار آهن که در اثر جذب بیش از اندازه آهن ایجاد می شود، می تواند باعث آسیب به بافت ها و اندام ها شود. ازدیاد آهن در کبد می تواند منجر به بیماری کبدی مزمن (سیروز کبدی-cirrhosis) شود که این اختلال خطر ابتلا به نوعی سرطان کبد به نام کارسینوما هپاتوسلولار (hepatocellular carcinoma) را افزایش می دهد. همچنین ممکن است ازدیاد آهن در سلول ها ایمنی، بر توانایی آن ها در مقابله با عفونت تاثیرگذار باشد. ازدیاد آهن آفریقایی با افزایش خطر ابتلا به عفونت هایی مانند سل (tuberculosis) نیز در ارتباط است. همچنین، آهن اضافی باعث تجزیه سریع ویتامین C در بدن می شود، در نتیجه افراد مبتلا به این بیماری در معرض خطر مشکلات کمبود ویتامین C مانند اسکوربیت (scurvy) هستند.

پروتئین فریتین از بیست زیرواحد تشکیل شده است

ممکن است تعداد گلبول های قرمز در افراد مبتلا به این بیماری،  کمی کاهش پیدا کند (کم خونی خفیف-mild anemia). احتمالا کم خونی در اثر تجمع آهن در کبد، مغز استخوان و طحال، و عدم دسترسی به آهن کافی جهت ساخت گلبول های قرمز ایجاد می شود. همچنین، مقادیر زیادی از پروتئینی به نام فریتین (ferritin) در خون افراد مبتلا به این اختلال، وجود دارد که با آزمایش خون قابل تشخیص است. فریتین آهن را در سلول ها ذخیره و آزاد می کند و در پاسخ به آهن اضافی، سلول ها ،فریتین بیشتری تولید می کنند.

 

شیوع:

ازدیاد آهن آفریقایی در مناطق روستایی آفریقای مرکزی و جنوبی شایع است و احتمالا تا 10 درصد از جمعیت این مناطق به این بیماری مبتلا می باشند. به نظر می رسد شیوع این اختلال در مردان بیشتر از زنان است که احتمالا به علت تفاوت در مقدار آهن مصرفی در رژیم غذایی و همچنین از دست دادن آهن به علت خونریزی طی دوران قائدگی و زایمان می باشد.
شیوع افزایش ذخایر آهن، در افراد آفریقایی تبار دیگر مناطق دنیا نامشخص است؛ با این حال ممکن است این افراد، نسبت به افراد اروپایی تبار، در معرض خطر بیشتر ابتلا به افزایش خفیف ذخایر آهن باشند.

تغییرات ژنتیکی:

این اختلال ابتدا در مناطق روستایی آفریقای مرکزی و جنوبی و در مصرف کنندگان آبجو سنتی، مشاهده شد. این آبجو در بشکه های فلزی بدون لعاب و پوشش تهیه می شود که باعث حل و منتقل شدن آهن موجود در بشکه فلزی به آبجو می شود. با این وجود، تمام مصرف کنندگان این نوع آبجو، به این بیماری مبتلا نمی باشند و تمام افراد آفریقایی تبار مبتلا نیز، از این آبجو استفاده نمی کنند. در نتیجه، محققان در حال جست و جو برای تفاوت های ژنتیکی موثر در ابتلا به این بیماری هستند.

بر اساس تحقیقات نوعی تغییر (variation) در ژن SLC40A1 خطر افزایش ذخایر آهن را در افراد آفریقایی تبار افزایش می دهد. این تغییر در ژن SLC40A1 در 5 الی 20 درصد از افراد آفریقایی تبار وجود دارد، در حالی که عموما در سایر جمعیت ها مشاهده نمی شود.
ژن SLC40A1 دستور ساخت پروتئینی به نام فروپورتین (ferroportin) را صادر می کند. این پروتئین در فرایند جذب آهن در بدن نقش دارد. آهن موجود در غذا از طریق دیواره روده کوچک جذب می شود. سپس فروپورتین آهن را وارد جریان خون می کند و آهن توسط خون به بافت ها و اندام های بدن منتقل می شود. فروپورتین همچنین آهن را از سلول های رتیکولواندوتلیال کبد، طحال و مغز استخوان خارج می کند. مقدار آهن جذب شده توسط بدن به مقدار آهن ذخیره شده و آزاد شده از سلول های روده ای و ماکروفاژ ها بستگی دارد.
ممکن است تغییر در ژن SLC40A1، که بر اساس برخی تحقیقات با افزایش ذخایر آهن در افراد آفریقایی تبار مرتبط است، بر نحوه عملکرد فروپورتین برای تنظیم جذب آهن در بدن تاثیرگذار باشد. با این حال، محققان معتقدند  این نوع تغییر در ژن SLC40A1 با بیشتر موارد ازدیاد آهن آفریقایی مرتبط نیست.

ژن ها:

SLC40A1

الگوی وراثتی:

به نظر می رسد ازدیاد آهن آفریقایی، یک اختلال ارثی است و احتمالا  رژیم غذایی سرشار از آهن  علت اصلی ابتلا به آن است. ممکن است یک عامل ژنتیکی نیز در ابتلا به این بیماری موثر باشد اما الگوی وراثتی آن نا مشخص است. ممکن است احتمال ابتلا به این اختلال در افراد دارای نوع خاصی از تغییر در ژن SLC40A1، افزایش یابد اما این تغییر ژنتیکی تنها باعث افزایش احتمال ابتلا می شود و به تنهایی تاثیری در ایجاد آن ندارد. در تمام افراد مبتلا به این اختلال،  تغییر در ژن SLC40A1 مشاهده نمی شود و تمام افراد دارای این تغییردر  ژن SLC40A1، نیز به این اختلال مبتلا نیستند.

نام های دیگر بیماری:

African hemochromatosis
African nutritional hemochromatosis
African siderosis
Related Information
How are genetic conditions and genes

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*