سندرم استیون-جانسون / نكرولیز اپیدرمی سمی (Stevens-Johnson syndrome/toxic epidermal necrolysis)

توصیف بیماری:

سندرم استیون-جانسون / نكرولیز اپیدرمی سمی (Stevens-Johnson syndrome/toxic epidermal necrolysis) و یا SJS/TEN یک واكنش شدید پوستی است كه اغلب در اثر مصرف داروهای خاص آغاز می شود. گرچه پیش از این تصور میشد سندرم استیون-جانسون و نكرولیز اپیدرمی سمی بیماری های جداگانه ای هستند، اما در حال حاضر دوسر یک طیف محسوب می شوند. سندرم استیون-جانسون خفیف ترین و نكرولیز اپیدرمی سمی شدیدترین حالت این اختلال است.
SJS/TEN اغلب با تب و علائم آنفلوآنزا آغاز می شود. در عرض چند روز، پوست شروع به تاول زدن و بلند شدن می کند که منجر به ایجاد بخش های دردناک بدون پوست به نام ایروژن و یا سایش (erosion) می کند، که شبیه سوختگی با آب جوش می باشد. معمولا قبل از گسترش به سایر قسمتهای بدن، ایروژن پوست در صورت و سینه آغاز می شود. در بیشتر افراد مبتلا غشاهای مخاطی، از جمله پوشش دهان و راه های هوایی دچار آسیب شده که می تواند باعث اختلال در بلع و تنفس شود. تاول های دردناک می توانند در مجرای ادرار و دستگاه تناسلی نیز ایجاد شوند. اغلب SJS/TEN چشم ها را نیز تحت تاثیر قرار می دهد که منجر به تحریک و قرمزی ملتحمه (conjunctiva) و آسیب به قرنیه (cornea) می گردد. ملتحمه غشای مخاطی است که از بخش سفید چشم محافظت کرده و سطح داخلی پلک ها را پوشش می دهد. قرنیه نیز پوشش شفاف جلوی چشم است.

قرنیه (cornea)
قرنیه (cornea)

آسیب شدید به پوست و غشاهای مخاطی باعث می شود SJS/TEN یک بیماری خطرناک و مرگ آور باشد. از آنجا که پوست به طور معمول به عنوان یک مانع حفاظتی عمل می کند، آسیب های پوستی گسترده می تواند منجر به از دست دادن مایعات و عفونت شود که بسیار خطرناک است. عوارض جدی می تواند شامل پنومونی (pneumonia)، عفونت های باکتریایی گسترده (سپسیس-sepsis)، شوک، نارسایی متعدد اعضاء بدن و مرگ باشد. حدود ده درصد از افراد مبتلا به سندرم استیونز-جانسون در اثر این بیماری جان خود را از دست می دهند، در حالی که این بیماری در پنجاه درصد از افراد مبتلا به نكرولیز اپیدرمی سمی منجر به مرگ می شود.

در افراد مبتلایی که زنده می مانند، اثرات درازمدت SJS/TEN می تواند شامل تغییر رنگ پوست (pigmentation)، خشکی پوست و غشاهای مخاط (xerosis)، عرق کردن بیش از حد (hyperhidrosis)، ریزش مو (آلوپسی-alopecia) و رشد غیرطبیعی یا از بین رفتن ناخنهای دست و پا باشد. سایر مشکلات بلند مدت ممکن است شامل اختلال در حس چشایی، مشکل در دفع ادرار و درگیری ناحیه تناسلی باشد. درصد کمی از مبتلایان دچار خشکی مزمن یا التهاب چشم می شوند که می تواند منجر به افزایش حساسیت به نور (فتوفوبیا-photophobia) و اختلال بینایی شود.

سپسیس-sepsis
                       سپسیس-sepsis

شیوع:

SJS/TEN یک بیماری نادر است که هر ساله یک یا دو در هر یک میلیون نفر را مبتلا می سازد. سندرم استیون-جانسون (نوع خفیف تر بیماری) شایع تر از نكرولیز اپیدرمی سمی است.
افرادHIV مثبت و کسانی که دارای بیماری التهابی مزمن به نام لوپوس اريتماتیک سیستمیک (systemic lupus erythematosus) هستند در مقایسه با جمعیت عمومی بیشتر احتمال دارد که به SJS/TEN مبتلا شوند. علت این افزایش ریسک نامشخص است، اما عوامل سیستم ایمنی و مصرف چندین دارو ممکن است، موثر باشد.

تغییرات ژنتیکی:

بسیاری از تغییرات ژنتیکی در افزایش خطر ابتلا به SJS/TEN در پاسخ به عوامل آغازکننده مانند داروها موثر هستند. بیشتر این تغییرات در ژن های موثر در عملکرد طبیعی سیستم ایمنی ایجاد می شوند.

تغییرات ژنتیکی مرتبط با SJS/TEN بیشتر در ژن HLA-B ایجاد می شوند. این ژن بخشی از یک خانواده ژنی به نام مجموعه آنتی ژن لوکوسیت انسانی (human leukocyte antigen) و یا HLA است. مجموعه HLA به سیستم ایمنی کمک می کند پروتئین های بدن را از پروتئین های مهاجمان خارجی (مانند ویروس ها و باکتری ها) تشخیص دهد. ژن HLA-B دارای تغییرات (variations) طبیعی بسیاری است، که به سیستم ایمنی هر فرد اجازه می دهد به طیف وسیعی از پروتئین های خارجی واکنش نشان دهد. در افراد مبتلا به SJS/TEN برخی از تغییرات در این ژن، بسیار بیشتر از افراد سالم و طبیعی است.

کامپلکس HLA
                     کامپلکس HLA

مطالعات نشان می دهد که تغییرات مختلف ژن HLA-B که با SJS/TEN مرتبط است باعث واکنش غیرطبیعی سیستم ایمنی بدن به برخی از داروها می شود. طی فرایندی که به طور کامل مشخص نیست، دارو باعث ترشح ماده ای به نام گرانولیسین (granulysin) ازسلول های ایمنی به نام سلول های سیتوتوکسیک T (cytotoxic T cells) و سلول های قاتل طبیعی (natural killer) و یا NK می شود که سلول های پوست و غشاهای مخاطی را تخریب می کند. مرگ این سلول ها موجب تاول و لایه لایه شدن پوست می شود که ویژگی بارز SJS/TEN است.

بسیاری از تغییرات در ژن های دیگر HLA و non-HLA  نیز به عنوان عوامل خطر بالقوه برای SJS/TEN مورد مطالعه قرار گرفته است. با این حال، بیشتر افراد دارای تغییرات ژنتیکی که خطر ابتلا به SJS/TEN را افزایش می دهند، حتی اگر در معرض داروهائی که می تواند باعث شروع بیماری شود قرار گیرند، هرگز دچار این اختلال نمی شوند. محققان بر این باورند که احتمالا سایر عوامل ژنتیکی و غیر ژنتیکی، که بسیاری از آنها هنوز ناشناخته اند، نقش مهمی در ابتلاء فرد به SJS/TEN ایفا می کنند.

داروهایی که اغلب با SJS/TEN مرتبط هستند شامل موارد زیر می باشند:
داروهای متعدد برای درمان تشنج ها (به ویژه کاربامازپین (carbamazepine)، لاموتریجین (lamotrigine) و فنیتوئین (phenytoin))، آلوپورینول (allopurinol) که برای درمان سنگهای کلیه و یک نوع آرتروز به نام نقرس (gout) استفاده می شود؛ یک دسته از داروهای آنتی بیوتیک به نام سولفونامید (sulfonamides)؛ نویراپین (nevirapine)که برای درمان عفونت HIV استفاده می شود و یک نوع از داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (NSAIDs) به نام اکسیکام ها (oxicams). عوامل دیگر نیز ممکن است باعث آغاز SJS/TEN شوند. به طور خاص، این واکنش های پوستی در افراد مبتلا به شکل غیر معمول پنومونی ناشی از عفونت با مایکوپلاسما پنومونیه (Mycoplasma pneumoniae) و افراد مبتلا به عفونت های ویروسی، از جمله سیتومگالوویروس (cytomegalovirus) رخ می دهد. محققان معتقدند در برخی افراد ترکیبی از عفونت ها و داروها می تواند در بروز بیماری موثر باشد. تاکنون در بسیاری از موارد، هیچ محرک قطعی برای آغاز SJS/TEN کشف نشده است.

ژن ها:

HLA-B

الگوی وراثتی:

SJS/TEN یک اختلال غیر ارثی است. با این حال، تغییرات ژنتیکی که خطر ابتلا به SJS / TEN را افزایش می دهند می توانند از یک نسل به نسل بعد منتقل شوند.

نام های دیگر بیماری:

drug-induced Stevens Johnson syndrome
Lyell’s syndrome
mycoplasma-induced Stevens Johnson syndrome
Stevens-Johnson syndrome
Stevens-Johnson syndrome toxic epidermal necrolysis spectrum
toxic epidermal necrolysis

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*