آدنوم هیپوفیز ایزوله خانوادگی (Familial isolated pituitary adenoma)

توصیف بیماری:

آدنوم هیپوفیز ایزوله خانوادگی (Familial isolated pituitary adenoma) و یا FIPA یک اختلال ارثی است که با رشد یک تومور غیر سرطانی در غده هیپوفیز (آدنوم هیپوفیز-pituitary adenoma) مشخص می شود. غده هیپوفیز در پایه مغز قرار دارد و هورمون های کنترل کننده بسیاری از فعالیت های مهم بدن را تولید می کند.
تومورهای ایجاد شده در غده هیپوفیز، می توانند مقدار زیادی از یک یا چند هورمون را آزاد کنند، اگرچه بعضی از این تومورها، هورمون تولید نمی کنند (آدنوم های هیپوفیز غیر عملکردی-nonfunctioning pituitary adenomas). تومورهایی که در تولید هورمون ها اختلال ایجاد می کنند، معمولا از طریق هورمون های خاص تولید شده، تشخیص داده می شوند. پرولاکتینوما ها (Prolactinomas) شایع ترین تومور در FIPA هستند. این تومورها پرولاکتین (prolactin)، هورمون محرک تولید شیر در زنان را تولید می کنند. اگرچه پرولاکتینوما در زنان شایع تر است، اما در هر دو جنس زن و مرد می تواند ایجاد شود. ممکن است این تومورها در زنان منجر به تغییرات در چرخه قاعدگی یا ایجاد مشکل در بارداری شود. همچنین ممکن است در برخی از زنان مبتلا باعث تولید شیر، حتی در صورت عدم بارداری و یا شیردهی شود. پرولاکتینوما ممکن است در مردان باعث اختلال نعوظ (erectile dysfunction) و یا کاهش میل جنسی شود. این اختلال به ندرت باعث تولید شیر در مردان مبتلا می شود. پرولاکتینوماهای بزرگ می توانند به بافت های اطراف، مانند اعصاب منتقل کننده اطلاعات از چشم به مغز (اعصاب بینایی-the optic nerves) فشار وارد کرده و باعث بروز مشکلات بینایی شوند.
علاوه بر این، نوع دیگری از تومور به نام سوماتوتروپینما (somatotropinoma) نیز در FIPA شایع است. این تومورها تولید کننده ی هورمون رشد (که سوماتوتروپین-Somatotropin نیز نامیده می شود)، می باشند که این هورمون باعث رشد بدن می‌شود.  سوماتوتروپینما می تواند در کودکان و یا بزرگسالان منجر به افزایش قد (ژیگانتیسم-gigantism) شود، زیرا رشد استخوان های دراز دست و پا ادامه دارد. در بزرگسالان رشد استخوان های دراز متوقف شده است، اما تومورها می توانند باعث رشد بیش از حد دست، پا و صورت (اکرومگالی-acromegaly) و سایر بافت ها شود.
انواع تومور در FIPA با شیوع کمتر عبارتند از somatolactotropinomas، آدنوم هیپوفیز غیر عملکردی (nonfunctioning pituitary adenomas)، adrenocorticotropic hormone-secreting tumors که باعث ایجاد بیماری کوشینگ- Cushing disease می شود)، تیروتروپینوما (thyrotropinomas) و گنادوتروپینوم (gonadotropinomas). اعضای خانواده در یک خانواده مبتلا، می توانند دچار یک نوع تومور همسان (FIPA همگن-homogenous FIPA) و یا انواع مختلف تومور (FIPA ناهمگن-heterogenous FIPA) شوند.
در FIPA، معمولا تومورهای هیپوفیز در مقایسه با آدنوم هیپوفیز تک گیر (sporadic) در سن پایین تر ایجاد می شوند. آدنوم هیپوفیز تک گیر، غیر ارثی است. همچنین، به طور کلی تومورهای FIPA بزرگتر از تومورهای هیپوفیز تک گیر هستند. اغلب افراد مبتلا به FIPA دارای ماکروآدنوم (macroadenomas)، تومورهای بزرگتر از 10 میلیمتر می باشند.
آدنوم هیپوفیز خانوادگی می تواند به عنوان یکی از علائم سایر اختلالات ارثی مانند اندوکرین نئوپلازی چندگانه تیپ 1 ( multiple endocrine neoplasia type 1) و Carney complex ایجاد شود. با این حال در FIPA، آدنوم هیپوفیز با عنوان ایزوله توصیف شده است چرا که تنها غده هیپوفیز تحت تاثیر قرار می گیرد.

شیوع:

آدنوم های هیپوفیز از جمله تومورهای تک گیر، نسبتا شایع هستند و تقریبا از هر 1.000، 1 نفر به آن مبتلا می باشد. با این حال، FIPA بسیار نادر است و تقریبا 2 درصد از آدنوم های هیپوفیز را تشکیل می دهد. بیش از 200 خانواده مبتلا به FIPA در مقالات پزشکی توصیف شده است.

تغییرات ژنتیکی:

جهش در ژن AIP، می تواند باعث ایجاد FIPA شود. عملکرد پروتئین تولید شده از این ژن به خوبی مشخص نیست اما به نظر می رسد به عنوان یک مهارکننده تومور (tumor suppressor) عمل می کند. مهار کننده های تومور به جلوگیری از رشد و تقسیم غیر قابل کنترل سلول ها، کمک می کنند. جهش در ژن AIP باعث تغییر پروتئین یا کاهش تولید پروتئین کاربردی می شود. احتمالا این تغییرات، توانایی پروتئین AIP در کنترل رشد و تقسیم سلول را مختل کرده و منجر به رشد و تقسیم بدون کنترل سلول های هیپوفیز و تشکیل تومور می شود. علت تحت تاثیر قرار گرفتن انحصاری غده هیپوفیز و یا پیشرفت انواع خاصی از آدنوم هیپوفیز، نامشخص است.
جهش های ژن AIP باعث ایجاد حدود 15 الی 25 درصد موارد FIPA می شود. سوماتوتروپینوما (Somatotropinomas) شایع ترین نوع تومور در افراد دارای این جهش است. معمولا این تومورها در سن پایین تر، اغلب در دوران کودکی ایجاد می شوند و از تومورهای FIPA که در اثر جهش در ژن AIP ایجاد نشده اند، بزرگتر هستند. سایر علل ژنتیکی FIPA نامشخص است.

ژن ها:

AIP

الگوی وراثتی:

FIPA دارای الگوی وراثتی اتوزومال غالب است. در این الگوی وراثتی، یک نسخه از ژن تغییر یافته در هر سلول برای ایجاد اختلال کافی است. با این حال، تنها 20 الی 30 درصد افراد دارای جهش در ژن AIP دچار آدنوم هیپوفیز می شوند. این پدیده، که در اثر آن برخی از افراد دارای جهش، دچار علائم بارز یک اختلال نمی شوند، نفوذ پذیری ناقص (incomplete penetrance) نام دارد.

نام های دیگر بیماری:

FIPA

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*