سندرم استیکلر (Stickler syndrome)

توصیف بیماری:

سندرم استیکلر (Stickler syndrome) گروهی از مشکلات ارثی است که با علائمی مانند چهره متمایز، ناهنجاری های چشمی، ناشنوایی و مشکلات مفصلی مشخص می شود. این علائم در افراد مبتلا بسیار متفاوت است.

از مشخصه های بارز این سندرم، صورت تقریبا پهن است که در اثر عدم رشد کافی استخوان های میانه صورت، مانند استخوان گونه و پل بینی ایجاد می شود. همچنین گروهی از علائم فیزیکی به نام Pierre Robin sequence در مبتلایان به سندرم استیکلر رایج است. از خصوصیات Pierre Robin sequence می توان به شکاف کام (cleft palate)، قرار گرفتن زبان عقب تر از حد طبیعی (glossoptosis) و اندازه کوچک فک پایینی (micrognathia) اشاره کرد. مجموعه این خصوصیات می تواند باعث ایجاد مشکلات در غذا خوردن و تنفس می شود.

بسیاری از مبتلایان به سندرم استیکلر دچار  نزدیک بینی شدید (high myopia) می باشند. در بعضی موارد، ژل شفافی که کره چشم را پر می کند (زجاجیه-the vitreous) شکل غیر طبیعی دارد که در معاینه چشم قابل مشاهده است. سایر اختلالات چشمی نیز در این بیماران شایع است که از آنها می توان افزایش فشار درون چشم (glaucoma)، کدر شدن عدسی (cataracts) و پاره شدن پوشش چشم یا شبکیه (جدا شدگی شبکیه-retinal detachment) را نام برد. در بعضی موارد این مشکلات می توانند منجر به کاهش بینایی و یا نابینایی شوند.

در افراد مبتلا به سندرم استیکلر، کم شنوایی درجات  متفاوتی دارد و می تواند به مرور زمان وخامت یابد. ناشنوایی می تواند حسی عصبی (sensorineural) باشد که در اثر تغییرات در گوش داخلی است و یا ناشنوايي‌ انتقالي‌ (conductive) باشد، که در اثر اختلالات گوش میانی ایجاد می شود.

بیشتر مبتلایان به سندرم استیکلر دارای اختلالات اسکلتی هستند که مفاصل را تحت تاثیر قرار می دهند. ممکن است مفاصل کودکان و نوجوانان مبتلا شل و بسیار انعطاف پذیر (hypermobile) باشد اما با افزایش سن، انعطاف پذیری مفاصل کاهش می یابد.اغلب آرتریت (arthritis) در سال های اولیه ایجاد شده و ممکن است باعث درد های مفصلی و سفت و سخت شدن مفاصل  (stiffness) شود. همچنین ممکن است ناهنجاری های ستون فقرات (vertebrae) ایجاد شود که می توان انحنای غیر طبیعی ستون فقرات (scoliosis  یا  kyphosis) و صافی مهره ها (platyspondyly) را نام برد. این مشکلات در ستون فقرات می توانند باعث درد در ناحیه کمر شود.

محققان بر اساس عوامل ژنتیکی و الگوهای مختلف علائم، سندرم استیکلر را به انواع گوناگونی تقسیم می کنند. اختلالات چشمی و شدت کم شنوایی به طور مشخص، بین انواع مختلف متفاوت است. در تیپ 1 بیشترین خطر جدا شدن شبکیه (retinal detachment) وجود دارد. در تیپ 2 نیز مشکلات چشمی مشاهده می شود ولی تیپ 3 عاری از اینگونه مشکلات است و سندرم استیکلر غیر چشمی (non-ocular Stickler syndrome) نامیده می شود. احتمال بروز مشکلات شنوایی در تیپ های  2 و 3 از تیپ 1 بیشتر است. تیپ های 4و5و6 بسیار نادر بوده و هرکدام آنها فقط در چند نفر تشخیص داده شده اند.

سندرم مارشال (Marshall syndrome) که اختلالی شبیه به سندرم استیکلر است نیز با چهره متمایز، ناهنجاری های چشم، ناشنوایی و آرتروز در سن پایین مشخص می شود. علاوه بر این، کوتاهی قد نیز در این مبتلایان مشاهده می شود. بعضی محققان سندرم مارشال را نوعی از سندرم استیکلر می دانند در حالیکه سایرین آن را اختلال جداگانه ای در نظر می گیرند.

شیوع:

تقریبا از هر 7.500 الی 9.000، 1 نوزاد به سندرم استیکلر مبتلا می باشد. تیپ 1 این بیماری شایع ترین نوع آن است.

تغییرات ژنتیکی:

جهش در ژن های متفاوتی باعث ایجاد انواع مختلف سندرم استیکلر می شود. بین 80 الی 90 درصد موارد گزارش شده در تیپ 1 طبقه بندی شده و در اثر جهش در ژن COL2A1 ایجاد می شوند. 10 الی 20 درصد باقی مانده تیپ 2 تلقی شده و در اثر جهش در ژن COL11A1 ایجاد می شوند. سندرم مارشال که گمان می شود یکی از انواع سندرم استیکلر است نیز با جهش در ژن COL11A1 بروز پیدا می کند. سایر انواع سندرم استیکلر حاصل جهش در ژن های مرتبط دیگر می باشند.
تمام ژن های مرتبط با سندرم استیکلر، دستور ساخت اجزا کلاژن (components of collagens) را صادر می کنند. کلاژن ها مولکول هاییچیده ای هستند که باعث ایجاد ساختار و استحکام بافت های پیوندی (connective tissues) می شوند. این بافت ها محافظ مفاصل و اندام های بدن هستند. جهش در هر یک از این ژن ها می تواند منجر به اختلال در تولید، پردازش و مجموع شدن (assembly) مولکول های کلاژن شود. نقص در مولکول های کلاژن و همچنین کاهش مقدار آن، در رشد بافت های پیوندی نقاط مختلف بدن اختلال ایجاد کرده و باعث بروز علائم متعدد سندرم استیکلر می شود.
الزاما تمامی مبتلایان به سندرم استیکلر دارای جهش در یکی از ژن های شناخته شده نمی باشند. محققان بر این باورند جهش در ژن های دیگر نیز می تواند باعث ابتلا به این بیماری شود، اما این ژن ها هنوز ناشناخته هستند.

ژن ها:

COL2A1, COL9A1, COL9A2, COL9A3, COL11A1, COL11A2

الگوی وراثتی:

تیپ های1 و 2 و 3 سندرم استیکلر دارای الگوی وراثتی اتوزومال غالب هستند. در این الگوی وراثتی یک نسخه از ژن تغییریافته در هر سلول برای ایجاد این اختلال کافی است. در بعضی موارد فرد مبتلا ژن جهش یافته را از یکی از والدین مبتلای خود به ارث می برد. سایر موارد در اثر جهش های جدید (new mutations) ایجاد می شوند که این موارد در افراد فاقد سابقه فامیلی ابتلا به این بیماری رخ می دهد.
به طور معمول سندرم مارشال نیز دارای الگوی وراثتی اتوزومال مغلوب است.
سندرم استیکلر تیپ 4و5و6 دارای الگوی وراثتی اتوزومال مغلوب هستند. در این الگوی وراثتی هر دو نسخه ژن در هر سلول دارای جهش است. هر یک از والدین فردی مبتلا به یک بیماری اتوزومال مغلوب، جهش را دارند اما معمولا علائم بیماریرا بروز نمی دهند.

نام های دیگر بیماری:

hereditary arthro-ophthalmo-dystrophy
hereditary arthro-ophthalmopathy
Stickler dysplasia

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*