بیماری شارکو-ماری-توث (Charcot-Marie-Tooth disease)

توصیف بیماری:

بیماری شارکو-ماری-توث (Charcot-Marie-Tooth disease) یک گروه از اختلالات پیشرونده است که اعصاب محیطی را تحت تاثیر قرار می دهد. اعصاب محیطی، مغز و نخاع را به ماهیچه ها و سلول های حسی (sensory cells) که حس هایی مانند لامسه، درد، گرما و صدا را تشخیص می دهند، متصل می کنند. آسیب به اعصاب محیطی می تواند منجر به از بین رفتن حس و تحلیل ماهیچه (آتروفی-atrophy) در پاها و دست ها شود.

معمولا بیماری شارکو-ماری-توث در دوران بلوغ و یا اوایل بزرگسالی مشخص می شود، اما امکان آغاز بیماری در هر زمان از اوایل کودکی تا اواخر بزرگسالی وجود دارد. شدت علائم بیماری شارکو-ماری-توث حتی در اعضای یک خانواده نیز متفاوت است. بعضی از مبتلایان هرگز متوجه وجود بیماری نمی شوند اما بیشتر آن ها دچار ناتوانی فیزیکی متوسطی هستند. همچنین، درصد کمی از مردم دچار ضعف شدید و یا سایر مشکلات می شوند که در موارد نادر می تواند بسیار خطرناک و کشنده باشد. با این حال، بیماری شارکو-ماری-توث امید به زندگی در افراد مبتلا را تحت تاثیر قرار نمی دهد.

معمولا اولین علائم بیماری شارکو-ماری-توث شامل اختلال در تعادل، بی دقتی در انجام کارها (clumsiness) و ضعف در عضلات پا است. همچنین ممکن است افراد مبتلا دارای اختلالاتی در پا باشند که از این اختلالات می توان قوس زیاد کف پا (pes cavus)، صافی کف پا (pes planus) و یا خمیدگی انگشتان پا (hammer toes) را نام برد. این افراد معمولا در خم کردن و پیچش پا (flexing) و یا راه رفتن روی پاشنه دچار مشکل می باشند. ممکن است این اختلالات باعث گام های بلندتر از حد طبیعی (gait) و افزایش خطر آسیب های مچ پا و سکندری خوردن (tripping) می شود.

معمولا با پیشرفت بیماری، ماهیچه های تحتانی پا (lower legs) ضعیف می شوند اما افراد مبتلا به ندرت نیازمند استفاده از صندلی چرخدار هستند. همچنین ممکن است مبتلایان در دست ها دچار ضعف شوند که منجر به اختلال در فعالیت های روزانه مانند نوشتن، بستن دکمه های لباس و چرخاندن دستگیره درب می شود. در افراد مبتلا به این اختلال معمولا درک حس هایی مانند لمس ()، گرما و سرما در پاها کاهش یافته اما در بعضی مواقع درد و سوختگی را متوجه می شوند. در بعضی موارد مبتلایان به تدریج دچار کم شنوایی، ناشنوایی و یا نابینایی می شوند.

تیپ های مختلفی از بیماری شارکو-ماری-توث وجود دارد. تیپ 1 بیماری شارکو-ماری-توث (CMT1) با اختلال در میلین (myelin) مشخص می شود. میلین ماده چربی است که مانند غلاف، سلول های عصبی را پوشش داده و از سلول های عصبی محافظت کرده و به هدایت پیام های عصبی نیز کمک می کند. این اختلالات باعث کاهش سرعت انتقال پیام های عصبی می شود. تیپ 2 بیماری شارکو-ماری-توث (CMT2) با ایجاد اختلال در فیبرها و یا آکسون (axon) مشخص می شود. آکسون ها، زوائدی از جسم سلول عصبی هستند که پیام های عصبی را منتقل می کنند. این اختلالات باعث کاهش قدرت پیام های عصبی می شود. تیپ 4 بیماری شارکو-ماری-توث (CMT4) آکسون و یا میلین را تحت تاثیر قرار می دهد و با توجه به الگوی وراثت، از سایر تیپ ها تشخیص داده می شود. در شکل های متوسط بیماری شارکو-ماری-توث، سرعت و دقت پیام های عصبی کاهش می یابد که احتمالا علت آن اختلال در آکسون ها و میلین است. تیپ ایکس بیماری شارکو-ماری-توث (CMTX) در اثر جهش در ژنی روی کروموزوم ایکس، یکی از دو کروموزوم جنسی ایجاد می شود. در انواع تیپ های بیماری شارکو-ماری-توث، زیر مجموعه ها (مانند CMT1A, CMT1B, CMT2A CMT4A و CMTX1) با تغییر ژن خاصی از یکدیگر تشخیص داده می شوند.

در بعضی موارد برای توصیف این بیماری از نام های قدیمی تر استفاده می شود. برای مثال Roussy-Levy syndrome نوعی از بیماری شارکو-ماری-توث است که با علامت اضافی لرزش های ریتمیک (رعشه-tremors) مشخص می شود. Dejerine-Sottas syndrome نام نوعی شدید از بیماری شارکو-ماری-توث است که در اوایل کودکی ایجاد می شود. گاهی این اختلال تیپ 3 بیماری شارکو-ماری-توث (CMT3) نیز نامیده می شود. با توجه به ژن خاص تغییر یافته، ممکن است این اختلال شدید و زود بروز  به عنوان CMT1 یا CMT4 طبقه بندی شود. نام دیگر Rosenberg-Chutorian syndrome ،CMTX5 است که بعضی محققان معتقدند این اختلال در واقع نوعی از بیماری شارکو-ماری-توث نیست و در عوض به عنوان یک اختلال جداگانه در نظر گرفته شده که با مشکلات اعصاب محیطی، ناشنوایی و نابینایی مشخص می شود.

 

شیوع:

بیماری شارکو-ماری-توث شایع ترین اختلال ارثی است که اعصاب محیطی را تحت تاثیر قرار می دهد و در ایالات متحده از هر 150.000، 1 نفر به آن مبتلا است. این اختلال در جمعیت های سراسر جهان مشاهده شده است و از هر 2.500، 1 نفر به آن مبتلا می باشد.

تغییرات ژنتیکی:

جهش در ژن های متعدد بسیاری باعث ایجاد بیماری شارکو-ماری-توث می شود. این ژن ها دستور ساخت پروتئین هایی را صادر می کنند که در عملکرد اعصاب محیطی دست ها و پاها نقش دارند. جهش های ژنی که باعث ایجاد بیماری شارکو-ماری-توث می شوند، عملکرد پروتئین ها را به شکل های نامشخصی تغییر می دهند. اما به نظر می رسد این جهش ها احتمالا در اکسون ها که پیام های عصبی را منتقل می کنند، اختلال ایجاد کرده و یا سلول های تخصص یافته تولید کننده میلین را تحت تاثیر قرار می دهند. در نتیجه سلول های عصبی محیطی به تدریج توانایی تحریک ماهیچه ها و انتقال پیام های حسی به مغز را از دست می دهند.

با ادامه مطالعه و بررسی بیماری شارکو-ماری-توث، لیست ژن های مرتبط با این بیماری بیشتر و بیشتر می شود. ممکن است جهش های متفاوت در یک ژن خاص باعث شدت متفاوت علائم و یا تیپ های مختلف بیماری شارکو-ماری-توث شود.
CMT1 در اثر جهش در ژن های زیر ایجاد می شود:

PMP22 (CMT1A and CMT1E), MPZ (CMT1B), LITAF (CMT1C), EGR2

(CMT1D), and NEFL (CMT1F)

CMT2 در اثر جهش در بسیاری از ژن ها ایجاد می شود که این ژن ها شامل موارد زیر است:

MFN2 and KIF1B (CMT2A); RAB7A (CMT2B); LMNA (CMT2B1); TRPV4 (CMT2C); BSCL2 and GARS (CMT2D); NEFL (CMT2E); HSPB1 (CMT2F); MPZ (CMT2I and CMT2J); GDAP1 (CMT2K); and HSPB8 (CMT2L)L).

همچنین جهش خاصی در ژن DNM2 باعث ایجاد CMT2 می شود.
علاوه بر این، جهش در ژن های زیر باعث ایجاد CMT4 می شود:

GDAP1 (CMT4A), MTMR2 (CMT4B1), SBF2 (CMT4B2), SH3TC2 (CMT4C), NDRG1 (CMT4D), EGR2 (CMT4E), PRX (CMT4F), FGD4 (CMT4H), and FIG4 (CMT4J

انواع متوسط بیماری شارکو-ماری-توث می توانند در اثر تغییرات در ژن های DNM2, MPZ, YARS و GDAP1 ایجاد شوند. همچنین جهش در ژن های GJB1 (CMTX1) و PRPS1 (CMTX5) باعث ایجاد CMTX می شود. جهش در سایر ژن ها که هنوز بعضی از آن ها ناشناخته اند نیز می تواند باعث ایجاد انواع متفاوتی از بیماری شارکو-ماری-توث شود.

ژن ها:

,AARS, AIFM1, BSCL2, DHTKD1, DNM2, DYNC1H1, EGR2, FGD4, FIG4 ,GARS, GDAP1, GJB1, HSPB1, HSPB8, INF2, KARS, KIF1B, LITAF, LMNA ,LRSAM1, MED25, MFN2, MPZ, MTMR2, NDRG1, NEFL, PMP22, PRPS1 PRX, RAB7A, SBF2, SH3TC2, TRPV4, YARS

الگوی وراثتی:

انواع متفاوت بیماری شارکو-ماری-توث دارای الگوهای وراثتی متفاوتی هستند. CMT1 و بیشتر موارد CMT2 و انواع متوسط بیماری شارکو-ماری-توث دارای الگوی وراثتی اتوزومال غالب هستند. در این الگو وراثتی، یک نسخه از ژن تغییر یافته در هر سلول برای ایجاد بیماری کافی است. در بیشتر موارد، فرد مبتلا دارای یک والد مبتلا است.

CMT4 و تعداد کمی از CMT2 و بعضی از انواع متوسط دارای الگوی وراثتی اتوزومال مغلوب هستند. در این الگوی وراثتی هر دو نسخه ژن در هر سلول دارای جهش است و هر یک از والدین فرد مبتلا، دارای یک نسخه جهش یافته می باشند اما معمولا علائم اختلال را بروز نمی دهند.

CMTX دارای الگوی وراثتی وابسته به ایکس غالب است. یک اختلال زمانی وابسته به ایکس است که جهش ایجاد کننده اختلال، روی کروموزوم ایکس قرار دارد. در الگوی وراثتی غالب، یک نسخه از ژن تغییر یافته برای ایجاد یک اختلال کافی است. در بیشتر موارد، مردان مبتلا که تنها کروموزوم ایکس شان تغییر یافته است، در مقایسه با زنان که دارای دو کروموزوم ایکس هستند، دچار علائم شدیدتری از اختلال می شوند. عدم توانایی پدران در انتقال صفات وابسته به ایکس به فرزندان پسر خود، ویژگی این الگوی وراثتی است. تمام دختران مردان مبتلا، دارای یک نسخه از کروموزوم ایکس تغییر یافته هستند اما ممکن است تنها علائم خفیفی از اختلال در آن ها مشاهده شود.

بعضی از موارد شارکو-ماری-توث در اثر جهش های جدید و در افراد فاقد سابقه خانوادگی ابتلا به بیماری، مشاهده می شود.

 

نام های دیگر بیماری:

Charcot-Marie-Tooth hereditary neuropathy
Charcot-Marie-Tooth syndrome
CMT
hereditary motor and sensory neuropathy
HMSN
peroneal muscular atrophy
PMA

2 Comments

  1. با سلام بهروز هستم 40 ساله مدت 27 ساله شارکو ماریه توث دارم البته از طریق الکترو میوگرافی مشخص شد . چطور میتونم بفهمم که از کدام نوع تیپ هست آیا دوباره باید تست بدم؟

    • با سلام
      با توجه به اینکه شاکو ماری توث انواع متعدد بالینی داشته و علت ژنتیکی و ژن درگیر در هر نوع نیز متفاوت می باشد، بهترین راه برای تشخیص نوع این بیماری بررسی ژنتیکی با استفاده از تکنیک نسل جدید تعیین توالی (NGS) می باشد. توصیه می شود جهت مشاوره ژنتیک مراجعه کنند.

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*