نقص 21-هیدروکسیلاز (21-hydroxylase deficiency)

توصیف بیماری:

غدد فوق کلیوی (غدد آدرنال-adrenal glands) که در قسمت فوقانی کلیه ها قرار دارند

نقص 21-هیدروکسیلاز (21-hydroxylase deficiency) یک اختلال ارثی است که غدد فوق کلیوی (غدد آدرنال-adrenal glands) را تحت تاثیر قرار می دهد. غدد فوق کلیوی در بالای کلیه ها قرار دارند و هورمون های متنوعی را تولید می کنند که تنظیم کننده بسیاری از عملکرد های مهم بدن هستند. در افراد مبتلا به این اختلال، آندروژن ها (androgens) و یا هورمون های جنسی مردانه بیش از میزان مورد نیاز توسط غدد فوق کلیوی ساخته می شود.
سه نوع مختلف از این بیماری وجود دارد. دو نوع آن کلاسیک است و از دست دهنده نمک (salt-wasting) و بروز صفات مردانه به تنهایی (simple virilizing) نام دارند و نوع سوم این بیماری نوع غیر کلاسیک (non-classic) است. انواع قید شده به ترتیب شدید ترین و  خفیف ترین نوع این بیماری می باشند.
مردان و زنان مبتلا به هر یک از انواع کلاسیک نقص 21-هیدروکسیلاز، معمولا جهش رشد (growth spurt) زود هنگام دارند اما قد نهایی آن ها معمولا کوتاه تر از سایر افراد خانواده است. علاوه بر این، ممکن است قدرت باروری افراد مبتلا به این بیماری  کاهش یابد (decreased fertility). همچنین ممکن است زنان مبتلا دچار رشد بیش از حد موی بدن (پر مویی-hirsutism)، طاسی با الگوی مردانه (male pattern baldness) و قاعدگی نامنظم شوند.
تقریبا در 75 درصد از افراد مبتلا به نوع کلاسیک، نوع بیماری، از دست دهنده نمک است که تولید هورمون ها در این نوع بیماری بسیار اندک است. افراد مبتلا مقدار زیادی از سدیم را از طریق ادرار از دست می دهند که این اختلال در اوایل دوران نوزادی می تواند بسیار خطرناک و مهلک باشد. در کودکان مبتلا به نوع از دست دهنده نمک، مشکلات تغذیه ای، کاهش وزن، کمبود آب (دهیدراتاسیون-dehydration) و استفراغ مشاهده می شود. افراد مبتلا به بروز صفات مردانه به تنهایی، نمک از دست نمی دهند.
آلت تناسلی خارجی در زنان مبتلا به هر یک از  تیپ های از دست دهنده نمک و بروز صفات مردانه به تنهایی،ناواضح و مبهم است (ambiguous genitalia) در حالیکه معمولا آلت تناسلی در مردان طبیعی است اما ممکن است اندازه بیضه ها کوچک باشد.
زنان مبتلا به تیپ غیر کلاسیک این بیماری، دارای آلت تناسلی طبیعی هستند و ممکن است با افزایش سن دچار پر مویی، طاسی با الگوی مردانه، قاعدگی نامنظم و کاهش باروری شوند. همچنین ممکن است در مردان مبتلا به نوع غیر کلاسیک این بیماری، رشد زود هنگام ریش و اندازه کوچک بیضه ها مشاهده شود. در برخی از افراد مبتلا به این تیپ از نقص 21-هیدروکسیلاز، هیچ علامتی ایجاد نمی شود.

شیوع:

از هر 15,000 نوزاد، یک نفر به انواع کلاسیک این بیماری مبتلا است. همچنین میزان شیوع تیپ غیر کلاسیک این بیماری یک در 1,000 تخمین زده می شود. شیوع تیپ های کلاسیک و غیر کلاسیک این بیماری در نژاد های مختلف، متفاوت است.

نقص 21-هیدروکسیلاز یک اختلال از گروه بیماری های هیپرپلازی مادرزادی آدرنال (congenital adrenal hyperplasias) است. این گروه از بیماری ها باعث اختلال در تولید هورمون ها و رشد جنسی می شوند. تقریبا 95 درصد از تمام بیماری های هیپرپلازی مادرزادی آدرنال را نقص 21-هیدروکسیلاز تشکیل می دهد.

تغییرات ژنتیکی:

جهش در ژن CYP21A2 باعث نقص 21-هیدروکسیلاز می شود که این ژن دستور ساخت آنزیمی به نام 21-هیدروکسیلاز را صادر می کند. این آنزیم در غدد فوق کلیوی تولید می شود و در ساخت هورمون هایی به نام کورتیزول (cortisol) و آلدوسترون (aldosterone) نقش دارد. کورتیزول عملکرد های بسیار زیادی از جمله حفظ قند خون، محافظت بدن در مقابل استرس و سرکوب التهاب ها دارد. گاهی آلدوسترون، هورمون بازجذب نمک نیز نامیده می شود زیرا تنظیم کننده  مقدار نمک بازجذب شده در کلیه ها است. بازجذب نمک بر مقدار مایعات بدن و فشار خون تاثیرگذار است.

نقص آنزیم 21-هیدروکسیلاز بر اثر کمبود (deficiency) آنزیم 21-هیدروکسیلاز ایجاد می شود. در اثر کمبود آنزیم 21-هیدروکسیلاز، موادی که در حالت طبیعی به کورتیزول و آلدوسترون تبدیل می شوند در غدد فوق کلیوی تجمع پیدا کرده و به آندروژن ها تبدیل می شوند. ساخت بیش از اندازه آندروژن ها باعث ایجاد اختلال در رشد جنسی افراد مبتلا به نقص 21-هیدروکسیلاز می شود. همچنین فقدان آلدوسترون نیز باعث از دست دادن نمک، در افراد مبتلا به تیپ از دست دهنده نمک در این بیماری می شود.
مقدار آنزیم 21-هیدروکسیلاز کاربردی، شدت و وخامت بیماری را تعیین می کند. افراد مبتلا به تیپ از دست دهنده نمک این بیماری، دارای نوعی از جهش در ژن CYP21A2 هستند که باعث از بین رفتن کامل عملکرد آنزیم می شود. افراد مبتلا به تیپ بروز صفات مردانه به تنهایی، دارای نوعی از جهش در ژن CYP21A2 هستند که باعث تولید اندک آنزیم عملکردی می شود. افراد مبتلا به نوع غیر کلاسیک بیماری نیز دارای نوعی از جهش در ژن CYP21A2 هستند که باعث کاهش مقدار آنزیم تولید شده می شود؛ با این حال مقدار آنزیم در این افراد، بیشتر از دو تیپ دیگر است.

ژن ها:

CYP21A2

الگوی وراثتی:

نقص 21-هیدروکسیلاز دارای الگوی وراثتی اتوزومال مغلوب است که در این الگوی وراثتی هر دو نسخه ژن در هر سلول، دارای جهش هستند. هر یک از والدین فردی مبتلا به یک اختلال اتوزومال مغلوب، دارای یک نسخه از ژن جهش یافته هستند، اما معمولا علائم بیماری در آن ها مشاهده نمی شود.

الگوی وراثت اتوزومال مغلوب

نام های دیگر بیماری:

CAH1
congenital adrenal hyperplasia 1
congenital adrenal hyperplasia due to 21 hydroxylase deficiency
CYP21 deficiency

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*